Choline
Choline (vitamine B4) is een belangrijke nutriënt die een essentiële rol speelt bij het goed functioneren van de lever, spieren en hersenen. Het is onderdeel van celmembranen en betrokken bij het transport van vetten in het lichaam en prikkeloverdracht in de hersenen door de aanmaak van de neurotransmitter acetylcholine (Kansakar et al., 2023).
Ons lichaam kan zelf choline aanmaken in de lever. Dit gebeurt door methylatie van fosfatidylethanolamine waarbij fosfatidylcholine ontstaat (Kansakar et al., 2023). De hoeveelheid choline die ons lichaam zelf op deze manier kan aanmaken is echter niet voldoende om te voorzien in onze behoefte. Daarom is het belangrijk om voldoende van deze stof binnen te krijgen via de dagelijkse voeding (National Institutes of Health, 2022).
Dierlijke producten zijn over het algemeen een betere bron van choline dan plantaardige producten. De beste bron is eigeel, dat gemiddeld 680 mg choline levert per 100 gram (Zeisel & Costa, 2009). Andere goede bronnen van choline zijn vlees, lever, gevogelte, vis, soja en tarwekiemen. Granen, peulvruchten, noten, fruit, koolsoorten en zuivel bevatten kleinere hoeveelheden choline. Naast vrij choline komt choline in onze voeding voor als de vetoplosbare fosfolipiden fosfatidylcholine en sfingomyeline en de wateroplosbare stoffen fosfocholine en glycerolfosfocholine. Enzymen in de dunne darm koppelen de choline los van een deel van de gebonden vorm. Dit gebeurt bij ongeveer de helft van de vetoplosbaar gebonden choline en bij een kleiner deel van de wateroplosbaar gebonden choline. Vrij choline wordt opgenomen in de dunne darm en via het bloed naar de lever vervoerd (National Institutes of Health, 2022).
Dagelijkse cholinebehoefte
De Gezondheidsraad heeft een dagelijkse adequate inname van choline opgesteld, aangepast voor verschillende leeftijden. Een overzicht hiervan staat in tabel 1. Gemaakte inschattingen van dagelijkse inname van choline laten echter zien dat er waarschijnlijk grote groepen zijn die deze normen niet halen (Venneman et al., 2015). Daarnaast komen er genetische polymorfismen die de behoefte aan methyldonoren zoals choline beïnvloeden bij ongeveer de helft van de mensen. Dit maakt het opstellen van aanbevelingen gecompliceerd en de huidige aanbevelingen houden hier geen rekening mee (Zeisel & Da Costa, 2009).
Zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven, jonge kinderen en mensen met een tekort aan folaat (vitamine B11) hebben door een verhoogde behoefte aan choline een groter risico op een tekort (National Institutes of Health, 2022). Daarnaast is een plantaardig of vetvrij dieet minder rijk aan choline, waardoor het risico op een tekort ook hoger is voor mensen met een vegetarisch of veganistisch dieet. Doordat oestrogeen de aanmaak van choline stimuleert zijn mensen met lagere oestrogeengehaltes, zoals mannen en postmenopauzale vrouwen, ook gevoeliger voor een tekort (Zeisel & Da Costa, 2009).
| Tabel 1 Overzicht van de aanbevolen dagelijkse inname van choline voor verschillende leeftijden, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven (Voedingscentrum, z.d.) | |
|---|---|
| Leeftijd/categorie | Adequate dagelijkse choline inname (mg) |
| 7 t/m 11 maanden | 160 |
| 1 t/m 3 jaar | 140 |
| 4 t/m 6 jaar | 160 |
| 7 t/m 10 jaar | 230 |
| 11 t/m 14 jaar | 310 |
| 15 t/m 17 jaar | 380 |
| 18 jaar en ouder | 400 |
| Zwangere vrouwen | 480 |
| Vrouwen die borstvoeding geven | 520 |
In voedingssupplementen is choline te vinden in verschillende vormen. Choline bitartraat is een goed opneembare vorm van choline en wordt het meest toegepast in voedingssupplementen. Het bevat 41% elementair choline. Soms wordt choline verward met lecithine. Lecithine is een mix van vetten die voorkomt in voedingsmiddelen, zoals eigeel, sojabonen en noten. Fosfatidylcholine is een belangrijke component van lecithine. Lecithine wordt omgezet naar acetylcholine en consumptie van lecithine leidt tot verhoogde concentraties choline in de hersenen en de bijnieren van ratten (Hirsch & Wurtman, 1978). Ook kan het bijdragen aan het verlagen van het totale cholesterol en het LDL-cholesterol (Mourad et al., 2010). Uit sommige onderzoeken blijkt dat choline in een natuurlijke vorm, gebonden aan fosfolipiden, beter wordt opgenomen in het lichaam dan chemisch geproduceerde cholinezouten (Smolders et al., 2019) al toont ander onderzoek geen verschil in opneembaarheid (Böckmann et al., 2022).
Werkzame stoffen en werkingsmechanisme
In het lichaam is choline essentieel voor methylatie-processen, gezonde celmembranen en neurotransmissie. Choline wordt hiervoor op verschillende manier omgezet:
- Neurotransmitter acetylcholine:
Deze neurotransmitter wordt vanuit choline gevormd in de presynaptische zenuwuiteinden. Acetylcholine wordt vervolgens in de synapsspleet afgegeven waar het dan bindt aan receptoren. Deze synapsen komen voor in het centrale en perifere zenuwstelsel, waar ze onder andere cruciaal zijn voor het functioneren van het geheugen, stemmingsregulatie en spiercontractie. Choline-inname is direct gelinkt aan deze productie (Cohen & Wurtman, 1975). - Methyldonor:
Choline kan in de lever en de nieren worden geoxideerd, waardoor betaïne ontstaat. Betaïne werkt in het lichaam als een methyldonor. Zo is het betrokken bij de omzetting van homocysteïne naar methionine. - Gezonde celmembranen:
Fosfatidylcholine is de in het lichaam meest voorkomende fosfolipide. Omzetting van choline naar fosfatidylcholine verloopt via de CDP-choline-route (in alle cellen) of via de PEMT-route (in de lever). Fosfolipiden, zoals fosfatidylcholine, zijn de bouwstenen van het celmembraan en spelen een rol in het vetmetabolisme.
Gezondheidseffecten
Choline is een essentiële stof in ons lichaam. Zo veroorzaakt een tekort aan choline een verminderd functioneren van spieren en de lever en kan leiden tot een niet-alcoholische leververvetting. Daarnaast lijkt suppletie met choline onder andere nuttig te zijn bij verhoogde homocysteïne-gehaltes en van groot belang te zijn voor een gezonde zwangerschap.
Levergezondheid
Een voedingspatroon dat te weinig choline bevat, kan een niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) veroorzaken. Een tekort aan choline veroorzaakt ook een tekort aan fosfatidylcholine, een essentiële bouwstof van VLDL. Om cholesterol uit de lever te vervoeren is VLDL nodig. Bij een tekort hieraan stapelt cholesterol zich dus op in de lever (Vance et al., 2007). Dit is ook klinisch aangetoond in een onderzoek waarbij mannen en vrouwen gedurende 10 dagen een dieet kregen met < 50 mg choline per dag. Wanneer ze vervolgens weer een cholinerijk dieet volgden verdwenen deze klachten weer (Fischer et al., 2007). Bij een verder gevorderd stadium van NAFLD ontstaat ook leverfibrose. Bij leverfibrose wordt er in de lever een abnormaal grote hoeveelheid littekenweefsel gevormd. Dit gebeurt meestal wanneer de lever beschadigde cellen probeert te herstellen en kan voorkomen bij NAFLD. Postmenopauzale vrouwen met NAFLD die onvoldoende choline binnenkregen via hun voeding (minder dan 50% van de adequate dagelijkse inname) bleken meer leverfibrose te hebben dan vrouwen met hogere choline-innames. Bij andere groepen was dit effect niet zichtbaar (Guerrerio et al., 2012).
Hart- en vaatgezondheid: choline, vitamine B12 en homocysteïne
Homocysteïne is een aminozuur dat in het lichaam ontstaat bij de afbraak van methionine. Verhoogde homocysteïnegehalten zijn een biomarker voor een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (Smith et al., 2021). Het is bekend dat vitamine B12 nodig is om ophoping van homocysteïne te voorkomen, maar ook choline speelt hierbij een rol. Betaïne is een stof die wordt gemaakt uit choline en die werkt als een methyldonor. Het faciliteert het opnieuw methyleren van homocysteïne waarbij methionine ontstaat, een reactie die wordt gefaciliteerd door het enzym betaïne-homocysteïne S-methyltransferase (Kansakar et al., 2023). Een hogere dagelijkse inname van choline is dan ook gelinkt aan een lager homocysteïnegehalte (Chiuve et al., 2007; Atkinson et al., 2008). Sterker nog, dagelijkse suppletie met een hoge dosering choline (circa 2,6 gram fosfatidylcholine per dag) gedurende 2 weken verlaagde de nuchtere plasmawaarde totaal homocysteïne met 18%. Daarnaast verlaagde het ook de toename van homocysteïne na een methionine-toediening (Olthof et al., 2005).
Zwangerschap en borstvoeding
Tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding is de behoefte aan choline verhoogd. Via de placenta worden grote hoeveelheden choline aangeleverd aan de zich ontwikkelende foetus. Daarnaast is de concentratie choline in het vruchtwater zo’n tien keer hoger dan die in het bloed van de moeder (Zeisel & Niculescu., 2006). Dit terwijl de plasmaconcentratie van choline van een zwangere vrouw ook al verhoogd is ten opzichte van niet-zwangere vrouwen. De hoge cholinetoevoer aan de foetus stelt de capaciteit van de moeder om zelf choline aan te maken op de proef, waardoor een hogere inname van choline via de voeding wordt aanbevolen. Ook borstvoeding is rijk aan choline, waardoor de verhoogde cholinebehoefte van de moeder ook na de bevalling blijft bestaan (Zeisel & Costa, 2009).
Voor de zich ontwikkelende foetus lijkt choline met name van belang te zijn voor de neurologische ontwikkeling. Een tekort aan choline verhoogt het risico op ontwikkelingsstoornissen, zoals neurale buisdefecten, cognitieve problemen bij het jonge kind en een verstoorde ontwikkeling van de hersenen (Derbyshire, 2025). Vrouwen met een lagere inname van choline in de weken voor en de eerste weken na conceptie hebben een tot wel vier keer hoger risico op het krijgen van een kind met een neuraal buisdefect (Shaw et al., 2004). Mogelijk is, net zoals bij folaat, de functie van choline als methyldonor hiervoor verantwoordelijk (Zeisel & Costa, 2009). Daarnaast zijn hogere innames van choline door bijvoorbeeld suppletie gelinkt aan een betere cognitieve ontwikkeling van het kind (Obeid et al., 2022) en onder andere een lager risico op zwangerschapsdiabetes, pre-eclampsie en vroeggeboorte (Nguyen et al., 2025).
Cognitief functioneren
Naast het stimuleren van een gezonde cognitieve ontwikkeling bij baby’s en jonge kinderen lijkt choline ook het cognitief functioneren te kunnen bevorderen bij volwassenen. Hoewel sommige onderzoeken geen verband vonden (An et al., 2023) werd er bij andere grootschalige observationele onderzoeken wel een associatie gevonden tussen een hogere choline-inname en beter cognitief functioneren bij mannen en vrouwen. Daarnaast vertraagde een hogere inname bij vrouwen ook de met veroudering gepaarde cognitieve achteruitgang (Huang et al., 2024). Het is zelfs in verband gebracht met een lager risico op het ontwikkelen van dementie (Ylilauri et al., 2019).
Bijwerkingen, interacties, contra-indicaties en waarschuwingen
Bijwerkingen
Over het algemeen wordt choline goed verdragen. Hoge doseringen (7-9 gram per dag) kunnen een slechte, visachtige lichaamsgeur veroorzaken. Ook kunnen dan klachten optreden zoals diarree, misselijkheid, overmatige speekselaanmaak, zweten en overgeven. Daarnaast kunnen hoge doseringen de bloeddruk verlagen (Voedingscentrum, z.d.; Natural medicines, 2025).
Choline en trimethylamine N-oxide (TMAO)
Choline die niet wordt opgenomen vanuit de darmen kan door bacteriën worden omgezet in trimethylamine (TMA). Dit wordt opgenomen in de bloedbaan en in de lever omgezet tot trimethylamine N-oxide (TMAO). Hogere gehaltes TMAO worden in verband gebracht met een hoger risico op hart- en vaatziekten (Guasti et al., 2021) al is nog niet bewezen dat dit een oorzakelijk verband is (Canyelles et al., 2023). Bij een TMAO-concentratie in het bloed van 5,1 micromol/L of hoger wordt een toename in het risico op hart- en vaatziekte gezien (Yao et al., 2020). Bij een klinisch onderzoek kwam naar voren dat wateroplosbare vormen van cholinesupplementen (cholinechloride, choline bitartraat en α-glycerofosfocholine) TMAO-gehaltes in het bloed verhoogden, terwijl fosfatidylcholine uit eieren dat niet deed (Böckmann et al., 2022; Cho et al., 2020). Dagelijkse suppletie met twee maal 500 mg choline bitartraat gedurende 28 dagen verhoogde het TMAO-gehalte van 1,9 naar 11,1 micromol/L en verhoogde de neiging van trombocyten om samen te klonteren (Wilcox et al., 2021). Bij een enkele dosis choline bitartraat normaliseerden de TMAO-waardes zich echter weer na 24 uur (Böckmann et al., 2022).
Interacties met reguliere medicijnen:
In theorie kan choline de werkzaamheid van atropine in de hersenen verminderen. Dit blijkt uit dierstudies, maar is nog niet bij klinische onderzoeken bevestigd (Natural medicines, 2025).
Bij gebruik met andere (kruiden)supplementen
Choline heeft invloed op de status van vitamine B12 en het omega 3-vetzuur DHA.
Vitamine B12 en choline
Er bestaat ook een verband tussen de plasmaconcentraties van choline en vitamine B12. Bij mensen met een vitamine B12-tekort zijn namelijk lagere concentraties van choline in het bloed gevonden (Wu et al., 2013). Daarnaast bevestigen laboratoriumonderzoeken dat suppletie met vitamine B12 cholinesparend werkt (Kansakar et al., 2023). Waarschijnlijk kan dit verband als volgt worden verklaard. Betaïne is een stof die wordt gemaakt uit choline en die werkt als een methyldonor. Het faciliteert het opnieuw methyleren van homocysteïne, waarbij methionine ontstaat, een reactie die wordt gefaciliteerd door het enzym betaïne-homocysteïne S-methyltransferase. Dezelfde reactie wordt ook gefaciliteerd door het enzym methionine synthase welke afhankelijk is van vitamine B12 als cofactor. Bij een tekort aan één van deze stoffen (choline of vitamine B12) neemt het enzym waarvan de cofactor wel beschikbaar is het over, waardoor ook meer van de andere stof verbruikt wordt. Hierom wordt bij deficiënties aangeraden choline en vitamine B12 gelijktijdig te suppleren (Kansakar et al., 2023).
DHA en choline
Methyldonoren zoals choline ondersteunen een specifieke omzettingsroute (de zogenaamde fosfatidylethanolamine N-methyltransferase pathway, kortweg PEMT) die zorgt voor de aanmaak van met DHA verrijkte fosfatidylcholine-moleculen. Deze moleculen worden vervolgens vanuit de lever getransporteerd naar andere weefsels in het lichaam. Uit de resultaten van onderzoeken met zwangere vrouwen blijkt dat cholinesuppletie (25-550 mg/dag) zowel de verspreiding van DHA vanuit de lever als verschillende biomarkers voor de DHA-status verbetert (Klatt et al., 2022; Bernhard et al., 2020).
Contra-indicaties
Geen bekend.
Waarschuwingen
Raadpleeg uw gezondheidsprofessional, arts of apotheker bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik of onduidelijkheden.
Bronvermelding
- An, R., Li, D., & Xiang, X. (2023). Choline Intake and Cognitive Function Among U.S. Older Adults. Journal of nutrition in gerontology and geriatrics, 42(1), 30–45. https://doi.org/10.1080/21551197.2023.2179565
- Atkinson, W., Elmslie, J., Lever, M., Chambers, S. T., & George, P. M. (2008). Dietary and supplementary betaine: acute effects on plasma betaine and homocysteine concentrations under standard and postmethionine load conditions in healthy male subjects. The American journal of clinical nutrition, 87(3), 577–585. https://doi.org/10.1093/ajcn/87.3.577
- Bernhard, W., Böckmann, K., Maas, C., Mathes, M., Hövelmann, J., Shunova, A., Hund, V., Schleicher, E., Poets, C. F., & Franz, A. R. (2020). Combined choline and DHA supplementation: a randomized controlled trial. European journal of nutrition, 59(2), 729–739. https://doi.org/10.1007/s00394-019-01940-7
- Böckmann, K. A., Franz, A. R., Minarski, M., Shunova, A., Maiwald, C. A., Schwarz, J., Gross, M., Poets, C. F., & Bernhard, W. (2022). Differential metabolism of choline supplements in adult volunteers. European journal of nutrition, 61(1), 219–230. https://doi.org/10.1007/s00394-021-02637-6
- Canyelles, M., Borràs, C., Rotllan, N., Tondo, M., Escolà-Gil, J. C., & Blanco-Vaca, F. (2023). Gut Microbiota-Derived TMAO: A Causal Factor Promoting Atherosclerotic Cardiovascular Disease?. International journal of molecular sciences, 24(3), 1940. https://doi.org/10.3390/ijms24031940
- Chiuve, S. E., Giovannucci, E. L., Hankinson, S. E., Zeisel, S. H., Dougherty, L. W., Willett, W. C., & Rimm, E. B. (2007). The association between betaine and choline intakes and the plasma concentrations of homocysteine in women. The American journal of clinical nutrition, 86(4), 1073–1081. https://doi.org/10.1093/ajcn/86.4.1073
- Cho, C. E., Aardema, N. D. J., Bunnell, M. L., Larson, D. P., Aguilar, S. S., Bergeson, J. R., Malysheva, O. V., Caudill, M. A., & Lefevre, M. (2020). Effect of Choline Forms and Gut Microbiota Composition on Trimethylamine-N-Oxide Response in Healthy Men. Nutrients, 12(8), 2220. https://doi.org/10.3390/nu12082220
- Cohen, E. L., & Wurtman, R. J. (1975). Brain acetylcholine: increase after systemic choline administration. Life sciences, 16(7), 1095–1102. https://doi.org/10.1016/0024-3205(75)90194-0
- Derbyshire E. J. (2025). Choline in Pregnancy and Lactation: Essential Knowledge for Clinical Practice. Nutrients, 17(9), 1558. https://doi.org/10.3390/nu17091558
- Fischer, L. M., daCosta, K. A., Kwock, L., Stewart, P. W., Lu, T. S., Stabler, S. P., Allen, R. H., & Zeisel, S. H. (2007). Sex and menopausal status influence human dietary requirements for the nutrient choline. The American journal of clinical nutrition, 85(5), 1275–1285. https://doi.org/10.1093/ajcn/85.5.1275
- Guasti, L., Galliazzo, S., Molaro, M., Visconti, E., Pennella, B., Gaudio, G. V., Lupi, A., Grandi, A. M., & Squizzato, A. (2021). TMAO as a biomarker of cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis. Internal and emergency medicine, 16(1), 201–207. https://doi.org/10.1007/s11739-020-02470-5
- Guerrerio, A. L., Colvin, R. M., Schwartz, A. K., Molleston, J. P., Murray, K. F., Diehl, A., Mohan, P., Schwimmer, J. B., Lavine, J. E., Torbenson, M. S., & Scheimann, A. O. (2012). Choline intake in a large cohort of patients with nonalcoholic fatty liver disease. The American journal of clinical nutrition, 95(4), 892–900. https://doi.org/10.3945/ajcn.111.020156
- Hirsch, M. J., & Wurtman, R. J. (1978). Lecithin consumption increases acetylcholine concentrations in rat brain and adrenal gland. Science (New York, N.Y.), 202(4364), 223–225. https://doi.org/10.1126/science.694529
- Huang, F., Guan, F., Jia, X., Zhang, J., Su, C., Du, W., Ouyang, Y., Li, L., Bai, J., Zhang, X., Wei, Y., Zhang, B., He, Y., & Wang, H. (2024). Dietary Choline Intake Is Beneficial for Cognitive Function and Delays Cognitive Decline: A 22-Year Large-Scale Prospective Cohort Study from China Health and Nutrition Survey. Nutrients, 16(17), 2845. https://doi.org/10.3390/nu16172845
- Kansakar, U., Trimarco, V., Mone, P., Varzideh, F., Lombardi, A., & Santulli, G. (2023). Choline supplements: An update. Frontiers in endocrinology, 14, 1148166. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1148166
- Klatt, K. C., McDougall, M. Q., Malysheva, O. V., Taesuwan, S., Loinard-González, A. A. P., Nevins, J. E. H., Beckman, K., Bhawal, R., Anderson, E., Zhang, S., Bender, E., Jackson, K. H., King, D. J., Dyer, R. A., Devapatla, S., Vidavalur, R., Brenna, J. T., & Caudill, M. A. (2022). Prenatal choline supplementation improves biomarkers of maternal docosahexaenoic acid (DHA) status among pregnant participants consuming supplemental DHA: a randomized controlled trial. The American journal of clinical nutrition, 116(3), 820–832. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqac147
- Mourad, A. M., de Carvalho Pincinato, E., Mazzola, P. G., Sabha, M., & Moriel, P. (2010). Influence of soy lecithin administration on hypercholesterolemia. Cholesterol, 2010, 824813. https://doi.org/10.1155/2010/824813
- National Institutes of Health (2022), Choline factsheet for health professionals. Geraadpleegd op 17 november 2025 van https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/
- Nguyen, H. T., Oktayani, P. P. I., Lee, S. D., & Huang, L. C. (2025). Choline in pregnant women: a systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews, 83(2), e273–e289. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuae026
- Obeid, R., Derbyshire, E., & Schön, C. (2022). Association between Maternal Choline, Fetal Brain Development, and Child Neurocognition: Systematic Review and Meta-Analysis of Human Studies. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 13(6), 2445–2457. https://doi.org/10.1093/advances/nmac082
- Olthof, M. R., Brink, E. J., Katan, M. B., & Verhoef, P. (2005). Choline supplemented as phosphatidylcholine decreases fasting and postmethionine-loading plasma homocysteine concentrations in healthy men. The American journal of clinical nutrition, 82(1), 111–117. https://doi.org/10.1093/ajcn.82.1.111
- Shaw, G. M., Carmichael, S. L., Yang, W., Selvin, S., & Schaffer, D. M. (2004). Periconceptional dietary intake of choline and betaine and neural tube defects in offspring. American journal of epidemiology, 160(2), 102–109. https://doi.org/10.1093/aje/kwh187
- Smith, A. D., & Refsum, H. (2021). Homocysteine – from disease biomarker to disease prevention. Journal of internal medicine, 290(4), 826–854. https://doi.org/10.1111/joim.13279
- Smolders, L., de Wit, N. J. W., Balvers, M. G. J., Obeid, R., Vissers, M. M. M., & Esser, D. (2019). Natural Choline from Egg Yolk Phospholipids Is More Efficiently Absorbed Compared with Choline Bitartrate; Outcomes of A Randomized Trial in Healthy Adults. Nutrients, 11(11), 2758. https://doi.org/10.3390/nu11112758
- Vance, D. E., Li, Z., & Jacobs, R. L. (2007). Hepatic phosphatidylethanolamine N-methyltransferase, unexpected roles in animal biochemistry and physiology. The Journal of biological chemistry, 282(46), 33237–33241. https://doi.org/10.1074/jbc.R700028200
- Vennemann, F. B., Ioannidou, S., Valsta, L. M., Dumas, C., Ocké, M. C., Mensink, G. B., Lindtner, O., Virtanen, S. M., Tlustos, C., D’Addezio, L., Mattison, I., Dubuisson, C., Siksna, I., & Héraud, F. (2015). Dietary intake and food sources of choline in European populations. The British journal of nutrition, 114(12), 2046–2055. https://doi.org/10.1017/S0007114515003700
- Voedingscentrum (z.d.), Choline. Geraadpleegd op 17 november 2025 van https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/choline.aspx
- Wilcox, J., Skye, S. M., Graham, B., Zabell, A., Li, X. S., Li, L., Shelkay, S., Fu, X., Neale, S., O’Laughlin, C., Peterson, K., Hazen, S. L., & Tang, W. H. W. (2021). Dietary Choline Supplements, but Not Eggs, Raise Fasting TMAO Levels in Participants with Normal Renal Function: A Randomized Clinical Trial. The American journal of medicine, 134(9), 1160–1169.e3. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2021.03.016
- Wu, B. T., Innis, S. M., Mulder, K. A., Dyer, R. A., & King, D. J. (2013). Low plasma vitamin B-12 is associated with a lower pregnancy-associated rise in plasma free choline in Canadian pregnant women and lower postnatal growth rates in their male infants. The American journal of clinical nutrition, 98(5), 1209–1217. https://doi.org/10.3945/ajcn.113.060269
- Yao, M. E., Liao, P. D., Zhao, X. J., & Wang, L. (2020). Trimethylamine-N-oxide has prognostic value in coronary heart disease: a meta-analysis and dose-response analysis. BMC cardiovascular disorders, 20(1), 7. https://doi.org/10.1186/s12872-019-01310-5
- Ylilauri, M. P. T., Voutilainen, S., Lönnroos, E., Virtanen, H. E. K., Tuomainen, T. P., Salonen, J. T., & Virtanen, J. K. (2019). Associations of dietary choline intake with risk of incident dementia and with cognitive performance: the Kuopio Ischaemic Heart Disease Risk Factor Study. The American journal of clinical nutrition, 110(6), 1416–1423. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqz148
- Zeisel, S. H., & da Costa, K. A. (2009). Choline: an essential nutrient for public health. Nutrition reviews, 67(11), 615–623. https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2009.00246.x
- Zeisel, S. H., & Niculescu, M. D. (2006). Perinatal choline influences brain structure and function. Nutrition reviews, 64(4), 197–203. https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2006.tb00202.x
