Uit recente cijfers blijkt dat steeds minder mensen zich laten vaccineren tegen de griep. Het nut van de zogenaamde griepprik staat steeds meer ter discussie. Tegelijkertijd wordt er over de hele wereld onderzoek gedaan naar een andere manier van bescherming tegen de verschillende influenzastammen die ons jaarlijks bestoken. Volgens een studie gepubliceerd in het blad ‘Science’ (2018) maken onderzoekers goede vorderingen met het vinden van een griepvaccin geënt op het immuunsysteem van de lama.
Nog slechts 50%
Jaarlijks ontvangen zo’n 6 miljoen mensen (van 60 jaar en ouder en volwassenen en kinderen met bepaalde medische aandoeningen) in oktober en november een brief van hun huisarts waarin ze beleefd doch zeer dringend worden uitgenodigd voor hun jaarlijkse griepprik. Vooralsnog is het een vrije keuze om wel of geen gebruik te maken van de uitnodiging.
Sinds 2008 daalt het aantal personen dat gevaccineerd wordt jaarlijks met een paar procent. Van de mensen in de risicogroep (degenen met een groot risico op complicaties bij griep door een medische aandoening of door hun leeftijd) haalde 72% in 2008 de griepprik; in 2017 was dit nog maar 50% (bron Nivel). De laagste opkomst (26%) vind je in de groep van 60-64 jaar die zich gezond voelt.
Hoe effectief is de griepprik nu eigenlijk?
Deze dalende trend zal zeker te maken hebben met de toenemende twijfel over het nut van de vaccinatie. In het ‘Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde’ (juni 2017) werd de uitkomst gepubliceerd van een onderzoek naar het effect van de griepprik. (Slechts) 29% van de griepgevallen wordt door de prik voorkomen. Wel was het verloop van de ziekte milder en de kans op complicaties kleiner na vaccinatie. Het al dan niet ontstaan van een griepepidemie wordt mede bepaald of er een in een jaar een match of mismatch is tussen het vaccin en de (verwachte) circulerende virustypen. “Het griepvirus is soms slimmer dan de mens”, aldus huisarts Gé Donker, medeauteur van genoemd onderzoek. Ook uit Amerikaanse studies blijkt dat het effect van vaccineren tegen de griep beduidend minder is dan aanvankelijk werd gedacht, vooral bij gezonde mensen. Zeker als je het vergelijkt met andere vaccins, zoals het polio- of tetanusvaccin.
De lama als apotheker (deel 2)
In november 2017 hebben we een nieuwsbericht geplaatst met de enigszins prikkelende titel ‘Lama als apotheker’. Daarin kunt u lezen dat jaren geleden bij toeval is ontdekt dat de conventionele antilichamen van deze kameelachtigen dezelfde eiwitsequenties hebben als die van de mens (iets wat je eerder bij apen zou verwachten) waardoor ze zelden een afweerreactie oproepen. Antilichamen zijn grote eiwitmoleculen die door het lichaam in miljoenen varianten kunnen worden gemaakt. Sommige binden zich aan een virus waardoor het immuunsysteem dat virusdeeltje onschadelijk kan maken.De verwachting was dat deze bijzondere soort lama-antilichamen zeer interessant konden zijn voor de biotechnologie en dat binnen enkele jaren een aantal geneesmiddelen op de markt zou komen, gebaseerd op die bijzondere antilichamen.
Het griepvaccin van de toekomst
Inmiddels weten we dat die verwachting aan het uitkomen is, en ook griepprik lijkt aan de vooravond van een upgrade te staan. Griepvirussen hebben het vermogen om doorlopend te muteren. Daardoor was het tot nu toe een behoorlijke uitdaging om elke keer weer het juiste vaccin te ontwikkelen. Door antilichamen van lama’s en mensen te mengen, genereerden onderzoekers van het Scripps Research Institute La Jolla en van Janssen Vaccines in Leiden een vaccin dat een duurzame bescherming biedt tegen twee A- en B-influenzastammen. Deze zeldzame antilichamen binden zich namelijk aan niet-variabele delen van het griepvirus die in elke gemuteerde vorm aanwezig zijn.
In het artikel in ‘Science’ leggen de wetenschappers uit dat ze zich hebben gericht op een ‘multidomein’-antilichaam, MD3606, dat zou beschermen tegen meerdere soorten griep. Bij experimenten bij muizen bleek dat dit antilichaam direct de aanval opende op hemagglutinine, een eiwit dat in de buitenste laag van het virus zit en het mogelijk maakt dat het virus aan de cellen van onze luchtwegen blijft kleven.
De resultaten zijn veelbelovend maar het is nog te vroeg om te juichen! Verder onderzoek zal moeten uitwijzen of ook mensen, vooral de meest kwetsbaren onder ons, baat hebben bij deze bijzondere antilichamen.
(HH)
Bronnen: Laursen NS et al.: Universal protection against influenza infection by a multidomain antibody to influenza hemagglutinin; Science 362(6414):598-602, 2018, Van Doorn E et al.: Effectiviteit van influenzavaccinatie in Nederland*; Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 161:D1648, 2017.